Architectuurgids Delft

Brutalisme, 1950-1975

Brutalisme: architectuur die zijn expressie ontleent aan de grofheid van puur lijkende bouwmaterialen. Dit wordt bereikt door materialen ruw te laten of te behandelen. Belangrijk kenmerk is verder een sculpturale totaalvorm van gebouwen.

 

De term brutalisme is afgeleid van het Franse begrip ‘beton brut’ voor grof, onbehandeld zichtbeton, wat een van de belangrijkste materiaalkarakteristieken is van deze stroming. Het brutalisme werd kort na de Tweede Wereldoorlog geÔnitieerd door enkele opvallende ontwerpen van de Franse architect Le Corbusier, onder meer de bedevaartskapel van Ronchamp.
Het zijn zeer massieve, overwegend gesloten gebouwen in vaak vrije, gebogen vormen. Het moderne materiaal beton is op een niet-technische wijze behandeld: ruw gestort en bepleisterd, met erin onregelmatige gaten als vensters. Deze gebouwen wekten associaties op met enorme sculpturen, maar ze leken ook afgeleid van eenvoudige, uit gestapelde keien of geboetseerd leem opgetrokken bouwwerken.

 

Parallel aan Le Corbusiers werk waren er in de jaren vijftig elders gelijke tendensen naar een dergelijke expressieve vormgeving, vooral onder Engelse architecten. Bij hen lag de nadruk vooral op een bijna overdreven grofheid van vormen en materialen: beton met zichtbare bekistingsporen, ruw metselwerk en (gevel)bekledingen met ongeschaafde houten delen.

 

Hoogtepunt

De aula van de TU Delft, ontworpen door Van den Broek en Bakema (zie illustratie), is uniek in Nederland. Dit gebouw is nationaal het hoogtepunt van conceptueel brutalisme; namelijk als een geheel van vormen, materialen en details. De aula is een landmark aan het begin van de Mekelweg met als blikvanger de enorme, op zware gedrongen kolommen staande betonkuip van het auditorium. De facetten van de veelhoekige kuip en kolommen lopen in elkaar over tot een gigantisch kristallijn geheel. De ‘brutale’ vormgeving is constant in wisselwerking met een expressieve constructie, zoals het eveneens zware V-vormig gevouwen dak toont.

 

De invloed van het internationale brutalisme op de Nederlandse architectuur betrof in de meeste gevallen alleen de materiaalbehandeling. Ook daarin waren Van den Broek en Bakema leidend. In de brutalistische fase van hun bureau, vanaf eind jaren vijftig tot rond 1970, werden de meeste TU-gebouwen ontworpen. Duidelijke voorbeelden van brutalistisch materiaalgebruik zijn te zien bij het gebouw van Civiele Techniek, het laboratorium Stevin III en het Reactorinstituut. Zij hebben alle prefab gevelelementen van grof gewassen grindbeton. Aan de voorzijde van Civiele Techniek zijn het meest opvallend de ruw geribbelde gevels van de collegezalen, gevormd door het gebruik van stalen damwandbekistingen.

Zoek gebouwen in Delft
Periode
Kaart
zoeken op de kaart