Architectuurgids Delft

Neomodernisme, 1980-heden

Neomodernisme: architectuur die aanvankelijk als een neofunctionalistische stijl het puristische  vooroorlogse Nieuwe Bouwen als voorbeeld heeft. Ontwikkelt zich vandaaruit naar een meer geschakeerd vormidioom door introductie van eigentijdse ontwerpthema’s.

 

Kort na 1980 komt als tegenreactie op kleinschaligheid en postmodernisme een hernieuwde aandacht op voor het functionalisme. Een jongere generatie architecten richt zich op in het bijzonder het vooroorlogse Nieuwe Bouwen. Voor deze heroriŽntatie was de Delftse bouwkundeopleiding mede verantwoordelijk. In het onderwijs werd veel aandacht besteed aan deze architectuur en begin jaren tachtig werd ook begonnen met het (mede) organiseren van tentoonstellingen. Het neomodernistisch voorbeeldproject bij uitstek werd in die tijd het woongebouw aan het Rotterdamse Kruisplein, ontworpen door het Delftse bureau Mecanoo. 

 

Lichte tinten

Neomodernistische gebouwen bestaan uit elementaire hoofdvormen: kubus, rechthoek, cilinder et cetera. Als visuele ondersteuning daarvan is ook het materiaal- en kleurgebruik abstract, om het ideaalbeeld van het ‘witte’ vooroorlogse Nieuwe Bouwen op te roepen. Dit werd mede mogelijk gemaakt door net nieuw op de markt verschenen systemen van gevelisolatie met stucafwerking. De gevelcomposities bezitten, zeker bij langere bouwblokken, een krachtige horizontale opbouw, met vaak een onderste verdieping uitgevoerd als plint in beton- of baksteen. De overwegend gestucte gevels zijn bij voorkeur in lichte tinten geschilderd, maar het meest toch wit. Ranke uitkragende balkons, loggia’s en betonnen luifels verlenen dieptewerking aan de gevels. In contrast met voorliggende gevelvlakken zijn die van verdiepte delen, zoals portieken of terugspringende bovenverdiepingen veelal bekleed met gekleurd plaatmateriaal.
Voorbeelden hiervan zijn het woningblok Caminada van Mecanoo (zie illustratie) en het complex aan de Loevesteinplaats van Van Herk en de Kleijn. Eveneens in neomodernistisch idioom, maar geheel uitgevoerd met gemetselde gevels zijn de drie woningbouwcomplexen in de Hoornse Hof, waaronder

 

Speels en gevarieerd

Het vroege, puristische neomodernisme veranderde vanaf begin jaren negentig drastisch van karakter tot een zeer divers geheel, waarbinnen meerdere ontwerptendensen zijn te onderscheiden. Een eerste verandering betrof het materiaalgebruik. Opnieuw was Mecanoo trendsetter: het bureau introduceerde rond 1990 zink en bijzondere houtsoorten als gevelbekledingen. Ook het gebruik van prefab beton voor gevelonderdelen werd na 1990 een duidelijke trend, onder andere dankzij Rudy Uytenhaak. Toepassing daarvan varieert van vensteromkaderingen tot complete gevelvullende elementen. Van dat laatste is het woonzorgcomplex aan de Vrijenbanselaan een goed voorbeeld, met in twee richtingen schuin voor het vloeren/wandenraster geplaatste betonpanelen.
Een andere trend binnen het neomodernisme is die naar meer speelse en gevarieerde gevelcomposities. Hierbij wordt gebruikgemaakt van in vrije patronen geplaatste, verspringende verticale en horizontale vensters. Voorbeeld hiervan is het appartementengebouw aan de Mina Krusemanstraat/ Westlandseweg van Kees Christiaanse.

 

Dubbele gevel

De belangrijkste verrijking van het neomodernistisch vormenapparaat is het toepassen van dubbele gevels. Deze kunnen dienen voor geluids- of warmteisolatie, en vaak is er een ruimtelijk gebruik waarbij tussen beide gevelconstructies balkons of galerijen hangen. Voorbeelden van dubbele gevels zijn het kantoor- en appartementengebouw aan de Westvest, de studentenwoningen aan de Balthasar van der Polweg, en het hoofdkantoor van woningbouwcorporatie Vidomes aan de Kleveringweg. Aan de Westvest schuiven metalen panelen met horizontale louvres bij wijze van zonwering voor grote glazen puien. De studentenwoningen zijn geheel omvat door een met zink beklede buitenste gevel. Erachter dragen kolommen/balkenroosters balkons tussen de binnen- en buitengevel. Het Vidomes-kantoor heeft een voor de gevel geplaatst staalframe met houten lamellen als zonwering.

 

Een andere duidelijke trend binnen het neomodernisme is die naar sculpturalisme. Beeldbepalend is een krachtige hoofdvorm van de gebouwen. Bij toepassing van bakstenen gevels, vooral als de steen donkergetint is, krijgen deze gebouwen het karakter van monolieten. De gewekte indruk van massa wordt soms versterkt door diepliggende vensteropeningen. Goede voorbeelden zijn de woonhuizen aan de Vaandelstraat/ Schuttersveld van Geurst en Schulze, en het kantoorgebouw van Woonbron annex seniorenappartementen aan de Aart v.d. Leeuwlaan van Liesbeth van de Pol.

Zoek gebouwen in Delft
Periode
Kaart
zoeken op de kaart