Architectuurgids Delft

Prinsenhof, een complexe geschiedenis

Het Prinsenhof is gebouwd als het Sint-Agathaklooster. Onder die naam staat het op een top-100 uit 1991 van het ministerie van WVC met de belangrijkste rijksmonumenten in ons land. Het complex is in ons land het meest complete voorbeeld van een middeleeuws stadsklooster.

 

 

 

Dat het complex zo goed bewaard is gebleven is te danken aan de verschillende herbestemmingen, waartoe de diverse kloosters telkens werden aangepast. Veel van het huidige middeleeuwse karakter dankt het echter aan restauraties.
Het oorspronkelijke Sint-Agathaklooster wordt in 1380 gesticht in een huis aan de Kantoorgracht. Omstreeks 1400 verhuist het naar de Oude Delft waar het zich gestaag uitbreidt. In 1479 wonen er al 125 zusters. Deze vrouwen zijn veelal afkomstig uit patriciŽrsfamilies en dankzij hun bruidschatten wordt het klooster het rijkste van Delft. Het kloosterterrein strekt zich uit tot de stadswal en omvat in de zestiende eeuw een grote kapel, een kapittelzaal, een eetzaal, woonvleugels en dienstgebouwen en bovendien een gastenverblijf waarin hoge kerkelijke en wereldlijke bezoekers van Delft kunnen logeren. Dankzij deze laatste functie blijft het complex na de reformatie bestaan. In 1572 wordt het zelfs de residentie van prins Willem van Oranje, en wordt het bekend als Prinsenhof.

 

 

Andere functies en gebruikers

Na de moord op de prins in 1584 krijgen de onderdelen van het complex geleidelijk diverse andere bestemmingen. Eerst blijven enkele leden van de familie Van Nassau er nog wonen. Een dochter van Willem van Oranje, die gehuwd is met prins Emanuel van Portugal, bewoont de lange vleugel langs het Sint-Agathaplein. Na haar dood blijven haar ongehuwde dochters er tot hun dood in de zeventiende eeuw wonen. In de kapel wordt een schermschool ondergebracht, maar het grootste deel wordt in gebruik genomen als Waalse Kerk, en daartoe met een dubbele zijbeuk op de binnenplaats uitgebreid. De grote zaal wordt weer een zaal voor stedelijke feesten, bijeenkomsten en ontvangsten. In 1658 wordt er de saai- greine- en stoffenhal gevestigd, waaraan het zeventiende-eeuwse poortje aan de Oude Delft nog herinnert. In de Schoolstraatvleugel komt de Kamer van Charitate met een fraaie regentenkamer. De lange gevel langs de Oude Delft krijgt zijn huidige uiterlijk in 1775, wanneer de Latijnse School in het complex wordt gehuisvest. Na 1800 dient het complex enige tijd als een kazerne, militair hospitaal en legermagazijn. Door slecht onderhoud raakt het steeds meer vervallen en door de verschillende verbouwingen is er uiteindelijk van het fraaie middeleeuwse uiterlijk niet zo veel meer over. Maar, dat wordt gedeeltelijk weer in ere hersteld.

 

Restauraties

In 1884 wordt de Historische Zaal ter herinnering aan Willem van Oranje gerestaureerd en ingericht als museum. Volgens ontwerp van rijksbouwmeester J. van Lokhorst worden de middeleeuwse venstervormen gereconstrueerd. Kort voor de Tweede Wereldoorlog wordt begonnen met een ingrijpende restauratie van het gehele complex. Het staat er zo slecht bij dat veel onderdelen vernieuwd moeten worden. Architect prof. N. Lansdorp wil de toestand ten tijde van Willem van Oranje zo veel mogelijk reconstrueren, maar dit stuit op bezwaren. Uiteindelijk blijven latere toevoegingen zoals de achttiende-eeuwse gevel aan de Oude Delft en negentiende-eeuwse schuifvensters gehandhaafd. De kapel verliest wel de zeventiende-eeuwse dwarsbeuk en een negentiende-eeuwse verdieping aan de westzijde. Daar krijgt de traptoren aan het Sint-Agathaplein zijn spits weer terug. Aan de Phoenixstraat wordt een van het Armamentarium afkomstig smeedijzeren hek uit 1755 herplaatst als fraaie entree van het schilderachtige Sint-Agathaplein. Het Prinsenhof wordt in 1948 in gebruik genomen als stedelijk museum. De entree wordt ondergebracht in het westelijke deel van de kapel, dat niet tot de Waalse kerk behoort. De lange vleugel langs het Sint-Agathaplein krijgt in 1977 de bestemming van Volkenkundig museum Nusantara. De oostelijke binnenplaats wordt in 1996 voorzien van een door Mick Eekhout ontworpen glazen overkapping, en daarmee omgevormd tot de Van der Mandelezaal.

 

Zoek gebouwen in Delft
Periode
Kaart
zoeken op de kaart