Architectuurgids Delft

Tanthof: een groene revolutie

Aan de bouw van Delfts laatste grote uitbreidingswijk in zuidelijke richting, lag een uniek, vernieuwend plan ten grondslag. Maar ergens tijdens de planuitvoering ging iets mis. De groene, kindvriendelijke wijk vertoont hier en daar duidelijke symptomen van 'nieuwe truttigheid'.

 

 

Loop vanaf station Delft Zuid, in zuidwestelijke richting Tanthof in, langs een van de meest karakteristieke ontwerpelementen van de wijk: het Kreekrugpad. Passeer de dichte groenstroken en waterlopen van Tanthof-Oost. Steek de oude landweg Abtswoude over en kijk door het Abtswoudse Park op de openheid van Midden-Delfland. Pak in Tanthof-West de singelstructuur weer op en eindig op de uiterste zuidwestpunt van de wijk met uitzicht op de plek waar in de toekomst de A4 komt te liggen. Vraagt u zich af waarom sommige bruggetjes zo hoog en steil waren? Ze zijn zo ontworpen dat kinderen overal kunnen rondvaren en dat je rondjes door de wijk kunt schaatsen.

 

Kleinschaligheid

In Tanthof-Oost vormen de groenstroken meestal de begrenzing van de verschillende buurtjes. Er grenzen alleen achtertuinen en achterpaden aan. In Tanthof-West zijn het vaker singels met voorkanten van woningen, die de groenstructuur vormen. Het verschil in dichtheid en architectuur tussen beide delen is opvallend. Teruglopende subsidies en een instortende woningmarkt in de jaren tachtig dwongen tot steeds toenemende dichtheden in Tanthof-West. De woningarchitectuur wordt in ‘Oost’ gekenmerkt door veel verschillende, soms gekunstelde kapvormen en druk vormgegeven, meestal korte, rijtjes huizen. Dat is de kleinschaligheid, die troef was bij de start van de wijk. Het latere architectuurbeeld in ‘West’ wordt bepaald door een strakkere stijl en meer platte daken, die toen weer in zwang kwamen.

 

 

Bloemkoolwijk

Men zegt dat je in Tanthof ‘de weg niet kunt vinden’. De automobilist stuit op de rigoureuze tweedeling tussen oost en west en op een moeilijk te doorgronden stratenpatroon. In de plannen kreeg het langzame verkeer voorrang, maar ondanks het uitstekende fietsroutenet kan ook de fietser zich vaak moeilijk oriŽnteren. Dat komt ook door de onoverzichtelijke verkavelingen met veel wisselende voor- en achterkanten en gebrekkig vormgegeven openbare ruimtes. Geen wonder dat Tanthof te boek staat als echte bloemkoolwijk en exemplarisch voor de ‘Nieuwe Truttigheid’, zoals Carel Weeber de kleinschaligheid benoemde. Was dit de bedoeling van de ontwerpers van de wijk? Zeker niet bij de oorspronkelijke planopzet, misschien wel tijdens de uitwerking daarvan.

 

 

Megalomaan

In 1969 lag er voor Tanthof, de laatste grote uitbreiding binnen het in 1960 geannexeerde grondgebied, een grootschalig ontwerp van Jaap Bakema klaar. Maar toen trad bij de gemeentelijke Dienst Openbare Werken een aantal net afgestudeerde ontwerpers aan. Discussies, die op Bouwkunde al waren losgebarsten, werden binnen de gemeente krachtig voortgezet. Het megalomane plan van Bakema verdween van tafel. De nieuwe generatie ontwerpers mocht opnieuw beginnen. Die koos voor een niet-hiŽrarchische planopzet en een stapsgewijze, kleinschalige uitwerking. De uiteindelijke stedenbouwkundige en architectonische vorm werd doelbewust niet van tevoren vastgelegd; de goede vorm zou in samenwerking met de architecten later vanzelf ontstaan.

 

Helder plan

Bakema’s plan, diagonaal doorsneden door de Provincialeweg en gedomineerd door een hoogbouwzone in het hart van de wijk, was een urban design, dat in maquettevorm tot op bouwblokniveau was verbeeld. Het nieuwe plan, waaruit de doortrekking van de Provincialeweg was geschrapt, werd in 1972 gepresenteerd als globaal bestemmingsplan. Daarin was alleen een abstract weefsel, bestaande uit een helder raster van routes, groenzones en waterlopen enerzijds en bouwvlakken anderzijds, vastgelegd. Het liet niets zien van de vorm van de toekomstige bebouwing, al werd wel geregeld dat er vrijwel geen hoogbouw mocht komen. Het weefsel was gebaseerd op het bestaande patroon van de agrarische kavels, de sloten en de diagonaal daar doorheen lopende kreekrug met zijn afwijkende bodemstructuur. Ecologie, kleinschaligheid, voorrang voor langzaam verkeer, het historische patroon van de ondergrond als grondslag voor het ontwerp waren de sleutelbegrippen voor dit globale stedenbouwkundige ontwerp.

 

Gefragmenteerde werkelijkheid

Uit een dergelijk plan had een overzichtelijke wijk met een heldere structuur moeten ontstaan. Bij de planuitwerking bleken deze principes echter te leiden tot een grote mate van fragmentatie. De vrijheid, die de ontwerpers van de woningen, scholen, wijkcentra enzovoorts werd gelaten en het bewust ontwijken van duidelijk vormgegeven openbare ruimten, resulteerden in een gebrekkige samenhang en een als onduidelijk ervaren structuur. Daaraan draagt ook de consequente toepassing van woonerven bij.

 

Goed wonen aan het groen

Zo kwamen de klachten: van bezoekers dat ze de weg nooit kunnen vinden en van bewoners dat ze zo geisoleerd van de rest van de stad wonen. Onder ontwerpers blijft Tanthof vooral bekend als een wijk met een soort gekunstelde vormloosheid als gevolg van de ontwerpopvattingen tijdens zijn ontwikkeling. Maar er zijn ook sterke punten: het Abtswoudsepark als groenvoorziening op wijkniveau en de doortrekking in Tanthof-West van tramlijn 1 vanuit Buitenhof tot aan de rand van het park. Via de centra van Delft en Den Haag is de wijk daarmee direct met het Scheveningse strand verbonden. En grenzend aan de grote groenvoorzieningen van Midden-Delfland is Tanthof een wijk geworden waar het goed wonen is in een overwegend als groen ervaren omgeving.

Zoek gebouwen in Delft
Periode
Kaart
zoeken op de kaart