Architectuurgids Delft

Zuidpoort, een gebied met een eigen identiteit

Het zuidelijke deel van de binnenstad, Zuidpoort, was tot 1987 grotendeels bestemd voor verkeer en openbaar vervoer. In de daaropvolgende jaren wordt het gebied getransformeerd tot een woon-, werk- en winkelgebied met culturele accenten in de vorm van een theater, mediatheek en bioscoop.


 

 

De planvorming voor het zuidelijk deel van de binnenstad wordt ter hand genomen als de uitleg van de stad stagneert. Een meervoudige studieopdracht leidt tot vijf visies van Team Heeling (Heeling, Krop en Bekkering, Wiek RŲling en Fons Verheijen), Team Koolhaas (Teun Koolhaas, Hein van der Meer en Wim Quist), Team OD 205 (Benthem en Crouwel, Girod & Groeneveld en Kees de Kat), Team Jan Hoogstad en Team Terracotta (Niek Kruisheer, Rob van Loenhout, Wilma Kingsma, Hielkje Zijlstra en Kees Jongelie). De laatsten zijn net afgestudeerd.

 

StrategieŽn

Als startdocument maakt stedenbouwkundige Rein Geurtsen in opdracht van de gemeente een stadsmorfologische atlas. De ontwerpteams krijgen geen programma. Hun ideeŽn moeten inspiratie geven voor een te ontwikkelen definitieve opdracht. Op basis van de studieresultaten onderscheidt Rein Geurtsen vier ontwikkelingsstrategieŽn: het ruimtelijk eindplan, het programmatisch eindplan, het integraal eindplan en de gemengde strategieŽn. Gemeenschappelijk blijkt de keuze voor een verzelfstandiging van het gebied met een eigen identiteit. OD 205 krijgt de opdracht om een masterplan te maken. Het plan oogt massief en mathematisch met rechthoekige, genummerde velden waarbinnen de bestaande bebouwing lijkt te zijn weggevaagd. Om verschillende redenen wordt besloten alvast met de ontwikkeling van een nieuw theater te beginnen. Hertzberger, Hoogstad, Arets, Quist en Girod worden uitgenodigd hun plannen te presenteren. In juni 1991 krijgen Hertzberger en Hoogstad opdracht voor nadere uitwerking, maar Hertzberger trekt zich in een later stadium terug als de gemeente de randvoorwaarden voor het plan wijzigt. Hoogstad ontwerpt het theater als overgang van de binnenstad naar Zuidpoort en houdt met een afschuining rekening met de draaicirkel van de toekomstige tramlijn.

 

Marktpartijen

In 1992 krijgt Bruil-Sanders opdracht tot het maken van een stedenbouwkundig plan op basis van het masterplan van OD 205. Dit leidt niet tot een bevredigend resultaat, en de gemeente verbreekt de samenwerking. Frits van Dongen (De Architecten Cie) mag een verkennend onderzoek verrichten naar de verblijfskwaliteit van het Bastiaansplein, het centrale plein in Zuidpoort. Hij stelt voor het gehele bouwvolume aan de zuidkant iets op te schuiven en de daar geplande tramlijn te overkappen. De gemeente vindt de oplossing te massaal. Ook andere aanpassingen blijken niet haalbaar en de samenwerking wordt beŽindigd. In 1995 gaat de gemeente een intentieovereenkomst aan met ťťn marktpartij: de MAB. Deze huurt Gunnar Daan in als supervisor. In deze nieuwe plannen wordt het Bastiaansplein groter. Parkeren wordt verspreid en bovengronds opgelost. De gemeente schrikt echter van de massieve ‘muur’ van appartementen en woontorens die de zuidelijke begrenzing vormen van het gebied. In 1998 wordt de samenwerking met Gunnar Daan verbroken.

 

Doorbraak

De MAB gaat nu verder met een aantal architectenbureaus, waaronder Bob van Reeth (AWG) en O’Donell &Tuomey, om een nieuw stedenbouwkundig plan te maken. Hiervoor worden workshops georganiseerd. In november 2000 is het voorlopig ontwerp gereed. Het vertoont nog een aantal elementen van het oude plan van Daan. Het Cultuurplein, het winkelplein met paviljoen en de ‘muur’ zijn in zekere zin behouden gebleven. Nieuw is het wonen bovenop twee lagen winkels, rond opgetilde binnenhoven. Er blijft meer van de historische bebouwing intact en de oude dienstwoning van de TU Delft wordt verplaatst. Bovendien komt er een woonzorgcomplex aan de Ezelsveldlaan. Veel van de verbeteringen zijn te danken aan het inhoudelijke tegenspel van de belangenvereniging Zuidpoort.

 

Cultuurplein

Bob van Reeth besluit de schouwburg op te nemen in de totale bouwmassa. De ingang van het theater wordt verplaatst naar het Cultuurplein. Daarmee wint het ontwerp zowel intern als extern aan functionaliteit. In een aangesneden blok naast het theater, gescheiden door een smal steegje, worden een bioscoop, disco en restaurant gehuisvest. Mediatheek DOK wordt ondergebracht in het gestripte pand van een voormalige supermarkt. Dit wordt door Van der Pol & Zeinstra omgetoverd tot een indrukwekkend en speels geheel.

 

Protesten

Het paviljoen op het Bastiaansplein, dat toegang biedt tot de ondergrondse parkeergarage, is oorspronkelijk langwerpig ontworpen omdat Van Reeth het bestaande appartementengebouw aan de noordzijde niet geschikt vond als pleinwand. Na heftige protesten van omwonenden wordt de omvang van dit blok teruggebracht tot acht meter. Behalve de wand die wordt gevormd door DOK, bestaan de wanden van dit plein uit twee lagen winkels. Dit doet afbreuk aan de menselijke schaal. De ‘muur’ is gebleven, zij het met enige insnijdingen en hoogteverschillen.

 


 

Harmonische aansluiting

Mick Eekhout (Octatube) maakt een overkapping voor het OV-station. De speelse golven en de maatvoering bieden goed tegenspel aan de gestrektheid en overmaat van de zuidelijke muur. Vanuit de binnenstad is met Zuidpoort een harmonische aansluiting ontstaan, hoewel duidelijk zichtbaar is dat de druk van de projectontwikkelaar om opbrengsten te maximeren een schaalsprong heeft veroorzaakt. Jammer genoeg is weinig gedaan met de zichtlijnen op de kerken en de Oostpoort.

Zoek gebouwen in Delft
Periode
Kaart
zoeken op de kaart